|
ÜNİTE II. İŞE BAŞLAMA
A-VERGİ DAİRESİ İLE İLGİLİ İŞLEMLER
1-İşe Başlama Bildirimi:
MADDE 153: Aşagida yazili olan mükelleflerden işe başlayanlar durumu vergi dairesine bildirmek mecburiyetindedirler.
Vergiye tabii ticaret ve sanat erbabı
Serbest meslek erbabı
Kurumkar vergisi mükellefleri
Kollektif ve adi komandit şirketlerin komandite ortaklari
I-İşe Başlama Bildirimi
1) İşe Başlama/Bırakma Form Dilekçe
2) Nüfus cüzdanı sureti
3) İkametgâh sureti (resimli)
4) Kira kontratı veya tapu örneği(noter tasdikli)
5) Noterden imza sirküleri
Bu belgelerle vergi dairesine başvurulur, vergi dairesi bir yoklama memuru tarafindan işyerini kontrol ettirir ve şahsa 10 haneli bir sicil numarasi verir ve şahis tüm işlemlerini bu numara ile takip eder.
Ek:İşe Başlama/Form Dilekçe
2-Vergi Levhasının Tasdiki:
Hesap numarası alan bir şahıs boş bir vergi levhası alır. Adını,soyadını,adresini,vergi numarasını ve vergi dairesini yazar.Ayrıca vergi dairesine hitaben bir dilakçe hazırlar.
Gerekli havale yapıldıktan sonra vergi levhası vergi dairesi müdür ve yardımcısı tarafından tasdik edilir.Bu levha iş yerinde görünür bir yere asılır.İşyeri birkaç kat ise her kata vergi levhası fotokopisinin asılması gerekir.
Ekler:
- EK1 1 Adet Vergi Levhası
- EK2 1 Adet Dilekçe
EK2:
Vergi Levhası Dilekçe Örneği;
31/03/2003
ŞİŞLİ VERGİ
DAİRESİ MÜDÜRLÜĞÜ
ŞEHİR
Dairenizin 1030008514 sicil numaralı Gelir Vergisi Mükellefiyim.
27/03/2003 Tarihinde yeni işe başladım.Vergi Levhamın tasdik edilmesini
arz ederim.
Saygılarımla,
3- Vergi Usul Kanunu’na Göre Düzenlenmesi Gereken Belgelerin Basımı Ve İzin Tasdiki:
Vergi dairesinden sicil numarası alındıktan sonra işyerinde kullanılan fatura, sevk irsaliyesi, irsaliyeli fatura,gider makbuzu ve perakende satış fişinin herhangi bir anlaşmalı matbaaya bastırması veya herhangi bir notere tasdik ettirmek için vergi dairesinden izin belgesinin alınması gerekmemektedir.Mükellef;Vergi Levhası,Nüfus cüzdan fotokopisi ve imza sirküleri ile birlikte Noter ve Anlaşmalı matbaa'ya gereken
belgeleri bastırır veya tasdik ettirir.
4-Ödeme Kaydedici Cihaz Kullanımı Ve Bildirimi:
A-Perakende Satış Yapan l.ve II.Sınıf Tüccarlar,
Satışı yapılan malları aynen ve işlendikten sonra satışını yapanlar dışındaki kimselere ve nihai tüketiciye satan birinci ve ikinci sınıf tüccarlar,ödeme kaydedici cihaz kullanmak zorundadır.
Bir satışın perakende satış sayılabilmesi için; malın aynen veya işlendikten sonra
tekrar satışa arz edilmemesi,tüketilmesi veya sarf malzemesi olarak kullanılması ve satın alan kişilerin normal ihtiyacından fazla olmaması gerekir.
B-Ödeme Kaydedici Cihaz kullanmak Zorunda Olmayanlar,
Aşağıda belirtilen mükellefler fatura veya perakende satış fişlerini düzenlemeleri şartıyla ödeme kaydedici cihaz kullanmak zorunda değildirler.
1- Ağaç işleri ile uğraşanlar,(Keresteci,doğramacı mobilya imalat ve satıcıları vb.gibi)
2-Günlük müşteri listesinde kayıtlı müşterilerine hizmet veren otel,motel ve pansiyon işletmeleri,
3-Her türlü inşaat işi ile uğraşanlar,
4-Radyo ,Televizyon,gazete,dergi vb.basın yayın araçları ile hizmet verenler,
5-İlan reklam ajansları,
6-Sigorta şirketleri ve acenteleri,
7-Pazar takibi suretiyle iş yapanlar,
8-Hazine ve Dış Ticaret Müsreşarlığınca döviz alım-satımına yetkili kılınan müessese ve kurumlar,
9-Nakliye komisyoncuları,
10-Serbest Meslek Mensupları(Doktor,Avukat,Muhasebeci vb.gibi.)
11-Elektrikli,Elektronik ve Mekanik bakım ve onarım işi ile uğraşanlar(Harice yedek parça satışı yapılmaması şartıyla.)
12-Oto komisyoncuları,
13-Oto tamircileri (Harice yedek parça satışı yapılmaması şartıyla.)
14-Matbaa işletmeleri,
15-Sanat ürünlerinin satışı ile uğraşan sanat galerileri,
16-Mermerciler,
17-Yorgancılar ve hallaçlar (alım satım yapılmaması şartıyla.)
18-Tesisatçılar (harice tesisat malzemeleri satılmaması şartıyla)
19-Terziler (kumaş ticaretinde bulunanlar hariç.)
20-Bankacılık hizmetleri,
21-PTT hizmetleri,
22-Giriş bileti karşılığında hizmet verenler,
23-Eğitim,öğretim ve kreş işletmeciği,
24-Kara,hava,deniz ve demiryolları ile yapılan yolcu ve yük taşımacılığı işi yapanlar,
25-Elektrik,su ve doğalgaz işletmeleri,
26-Mahlukatçılar,
C-ÖDEME KAYDEDİCİ CİHAZ BİLDİRİMİ,
Ödeme kaydedici cihaz kullanmak zorunda olanlar,işe başlama tarihinden itibaren
engeç bir ay içinde Vergi Dairesinden alınan izin belgesiyle ö.k.cihaz almak ve kullanır duruma getirmek zorundadır.Ancak,Ö.K.Cihazın fatura tarihinden itibaren
engeç onbeş gün içinde gerekli işlemleri yerine yetirmek zorundadır.Bu süre işe başlama tarihinden itibaren işleyen bir aylık süreyi geçemez.
1-Vergi Dairesinden bir dilekçe ile izin belgesi alınır.
2-İzin Belgesi ile Ö.K.C.alınır.
3-Ruhsat,1 nolu fiş ,Ö.K.C.Faturası ve Dilekçe ile Vergi Dairesine müracaat edilir
ve Ö.K.C.levhası alınır.
Ekler: Ödeme Kaydedici Cihazlara Ait Dilekçeler
EK1)
27/03/2003
ŞİŞLİ VERGİ DAİRESİ MÜDÜRLÜĞÜ'NE
Dairenizin 1030008570 sicil numaralı Gelir Vergisi mükellefiyim.
27/03/2003 tarihinden itibaran Ö.K.Cihaz kullanmak istiyorum.Gerekli
izin belgesinin verilmesini arz ederim.
Saygılarımla,
EK2)
29/03/2003
ŞİŞLİ VERGİ DAİRESİ MÜDÜRLÜĞÜ'NE
Dairenizin 1030008570 sicil numaralı Gelir Vergisi mükellefiyim.
27/03/2003 tarihinde Ö.K.Cihaz aldım.Ö.K.Cihaz Levhasının verilmesini
arz ederim.
Saygılarımla,
EKLER:
- Ö.K.C.faturası
- 1 No'lu örnek fiş
- Ö.K.C.Ruhsat fotokopi
B-DEFTERLERİN TASDİKİ
Tacirler yasaların göstermiş olduğu defterleri, kullanmaya veya kullanmaya başlamadan önce de notere tasdik ettirmek zorundadırlar.Noterler bu defterlerin her sayfasını mühürler, sayfa numaralarını yazar ve en sonunda da kaç sayfadan ibaret olduğunu ve ne amaçla kullanılacağını yazarak tasdik ederler.
Tasdik ettirilecek defterler:
Yasal olarak tutulması zorunlu olan defterlerin tasdik ettirilmeleri şarttır.
1) Tasdik zamanı:
-Yeni işe başlayanlar , işe başlama tarihinden önce, Öteden beri işe devam etmekte olanlar, defterleri kullanacaklari yildan önceki Aralik ayinin sonuna kadar.
-Hesap dönemleri, Maliye Bakanlığın’ca tespit edilenler defterleri kullanacakları hesap döneminden önceki yılın son ayına kadar.
-Onaya bağlı defterlerin dolması halinde, bunları kullanmaya başlamadan önce.
-Defterlerini gelecek yılda kullanmak isteyenler bu defterlerini hesap yılının ilk ayında.
-Günlük defter (yevmiye defteri) ayrıca yeni yılın Ocak ayı sonona kadar notere götürülür.Noterce son kaydın altına,‘GÖRÜLMÜŞTÜR‘ ifadesi yazılarak, mühürlenir ve imzalanır.
2. sınıf tacirler için de yukarıda belirtilenler geçerlidir.
Devam tasdiki; Ocak ayında yapılır.
2)Tasdik Şekli:
Defterler aşagidaki şekilde tasdik olunur;
Ciltli defterlerin tasdik esnasında sayfalarının sıra numarasıyla teselsül ettiğine bakılarak, bu sayfalar teker teker tasdik makamını resmi mühürü ile mühürlenir.
Müteharrik yapraklı yevmiye defteri kullanmalarına Maliye Bakanlığın’ca müsade edilen müesseseler bir yıl içinde kullanacaklarını tahmin ettikleri sayıda yaprağı, yukarıdaki esaslara göre tasdik ettirilir.Tasdikli yapraklar bittiği takdirde yeni yapraklar kullanılmadan evvel tasdike arz olunur.
Bunların sayfa numaraları tasdikli yaprakların sayfa numaralarını takiben teselsül ettirilir. Tasdik makamı, ilave yaprakların sayısını ilk tasdik şerhinin altına kaydeder ve bu kaydı usulüne göre tasdik eder.
3)Devre Sonu Tasdiki:
Defterler hesap dönemi itibariyle tutulur.Kayıtlar her hesap dönemi sonunda kapatılır ve ertesi dönem başında yeniden açılır.
Yukarıda belirtilen tasdik zamanı esas olmak üzere yevmiye defteri ayrıca Ocak ayı sonuna kadar notere götürülür.Noterce son kaydın altına ‚‘GÖRÜLMÜŞTÜR‘ ifadesi yazılarak mühürlenir ve imzalanır, devre sonu tasdiki tamamlanmış olur.
C-BELEDİYE İLE İLGİLİ BİLDİRİMLER
2464 sayılı kanunla belediyelere yeni kaynaklar sağlandığından ayrıca tacirlere başka sorumluluklar da gelmiştir.Bunlardan bazıları şunlardır;
1-İşyeri açma izin belgesi
Tacirler işyeri açmadan önce işyerinin bagli bulundugu yerin belediyesine müracaat ederek,işyeri ruhsati almak mecburiyetindedir.Belediye ruhsata müracaatta bazi belgelerde düzenlenecektir.
2-Reklam ve ilan vergisi
Belediye sınırları ile mücavir alanlar içinde yapılan her türlü ilan ve reklamlar vergiye tabidir.İşyeri belediyeden bu vergi için vergi numarası alır.İşletmelerin astıkları tabelalar da bu vergiye tabidir.
3-Çevre Temizlik Vergisi
Belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde bulunan ve katı atık toplama ile kanalizasyon
hizmetlerinden yararlanan konut,işyeri ve diğer şekillerde (boş binalar) kullanılan binalar,Çevre Temizlik Vergisine tabiidir.İşletme Ç.T.V.Beyannamesi ve kira kontratı ile
Belediyeye müraacat ederek bu vergiyi öderler.
D-TİCARET SİCİLİ KAYDI
Ticaret sicili, tacirlerin ve üçüncü kişilerin bilmelerinde yarar ve zorunluluklar bulunan tacir ile ticari işletmeye ilişkin bilgi ve kayitlari kapsayan bir devlet sicilidir. Ticaret sicilinin tacirin hukuki durumunu saptamak, üçüncü kişileri aydinlatmak, açiklik ve tacir olarak kazanilmiş haklarin korunmasina yardimci olmak gibi degişik amaçlari vardir.
Sicil işlemleri tescil, tadil ve terkin olarak üçe ayrilabilir.tescil, yani yazim bir olgunun sicile geçirilmesi; tadil, sicile yazilmiş olgulardaki degişiklik nedeniyle kayitlarinin düzeltilmesi ya da degiştirilmesi; terkin ise, kayitli bulunan olgunun ortadan kalkmasi yüzünden kayitlarinin silinmesidir.
Yeni işe başlayan Gerçek kişiler istedikleri takdirde ve Tüzel kişiler Ticaret Odasına kayıt yaptırabilirler.
Müraacat;
1-Oda kayıt beyannamesi (resimli)
2-Dilekçe
3-Nüfus Cüzdan Örneği
4-İkametgah Senedi
5-İmza/Ünvan beyannamesi
6-Ana Sözleşme(Tüzel Kişler için)
7-%0,2 Fon mkz. belgelerle müraacat edilir ve ticaret sicil numarası alınır.
8-Vergi Levhası (Gerçek kişiler için)
EK 1 Adet Dilekçe:
31/03/2003
İSTANBUL TİCARET SİCİL MEMURLUĞU'NA
27/03/2003 tarihinden işe başladım.İstanbul Ticaret Odası ve sicile
kaydımın yapılmasını arz ederim.
Saygılarımla,
E-MESLEKİ ODA VE BİRLİKLERE KAYIT
Tacirler meslek gruplarına göre çeşitli meslek kuruluşlarına karşı sorumlulukları vardır.Aynı zamanda işletme sahiplerinin mensup oldukları meslek kuruluşlarına üye olma koşulu aranır.
Örneğin: Doktorlar………………………Türk Tabibler Birliği Odasına
Mimarlar………………………Mimarlar Odasına
Mühendisler…………………...Mühendisler Odasına
Eczacılar……………………….Eczacılar Odasına vb…
Tacirler ayrıca, ticari faaliyetlerinden dolayı, Ticaret Odasına ve Türkiye Ticaret Odaları Birliği‘ne üye olabilirler.Bu odalar üyelerinin yasalar karşısında haklarını korumak ve mensuplarını işletme faaliyetlerinde onlara yardımcı olmak üzere her türlü tedbiri alırlar.Üyelerde, meslek kuruluşlarından, üye olma sıfatıyla üzerlerine düşen sorumlulukları yerine getirmelerini isterler.Tacirler ayrıca iştigal konuları ile Borsa ve Borsalar Birliğinin de üyesi olabilirler.
F- BAĞ-KUR’A MÜRACAAT
1-Giriş Formunun Düzenlenmesi:
Bağ-kur kanununun 24. maddesi gereği Bağ-kur sigortalısı, sigortalı olduğu tarihten itibaren 3 ay içerisinde en yakın Bağ-kur kurumuna giderek Bağ-kura giriş bildirgesi doldurarak Bağ-kur‘lu olur. Giriş bildirgesi doldurmayan Bağ-kur sigortalısı otomatikman kendiliğinden Bağ-kur sigortalısı sayılır.
Kimler Bağ-kur’un kapsamına girer?
1-Kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlar,
2-LTD ortakları,
3-A.Ş kurucu ortaklari ve yönetim kurulu üyeleri,
4-Sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketin komandite ortakları,
5-Kollektif şirket ortakları,
6-Donatma iştirakleri ortakları, Bağ-Kur'lu sayılırlar.
2-Basamak Seçme:
(Bağ-Kur Kanunu Mad.51) Sigortalı, bu kanuna göre sigortalılığının başladığı tarihte 50.maddede belirtilen aylık gelir basamaklarının ilk 12 basamaktan dilediğini seçer ve en geç 3 ay içinde kuruma vereceği Giriş Bildirgesi üzerinde veya dilekçesinde seçmiş olduğu basamağı yazılı olarak bildirir.3 ay içinde basamak seçilmemesi durumunda 1. Basamak seçilmiş kabul edilir.Ancak diğer Sosyal Güvenlik Kanunlarına tabi bir işte çalıştıktan sonra Bağ-Kur kapsamına girenler,bu kanunun 50.maddesinde belirtilen aylık gelir basamaklarından, diğer Sosyal Güvenlik Kurumlarında geçirdiği süre intibak suretiyle en yakın basamaktan aşağısını, 12. Basamaktan yukarısını seçemezler.
Gerek Bağ-Kur ve gerekse diğer Sosyal Güvenlik Kuruluşları kapsamından çıkarak yeniden Bağ-Kur Kanunu kapsamına girenlerin evvelce Bağ-Kur’a fiilen prim ödemiş oldukları son basamak üzerinden sigortalılıkları devam eder.
3-Basamak Yükseltme:
(Bağ-Kur Kanunu Mad.52) Sigortalının 6.basamağın altında seçtiği, intibak ettirildiği veya yükseltildiği ilk beş basamaktan her bir basamakta bekleme süresi bir yıl olup,basamak yükseltilmesi, bu basamaklarda prim ödemeye ve talebe bakılmaksızın kendiliğinden kurumca yapılır. Sigortalı, 6,7,8,,9,10,11 ve12.basamaklarda en az iki tam yılını doldurmadıkça, yazılı talepte buLunmadıkça ve sırası dışında basamak yükseltemez.6.basamaktan itibaren basamak yükseltmek için 6 ay öncesine kadar olan prim ve her türlü borçlarının ödenmiş olması şarttır.
4-Bağ-Kur Primlerinin Ödenmesi:
Bağ-Kur sigortalısı sigortalı olduğu tarihten itibaren her ayın 30‘una kadar primini ödemek zorundadır.Örneğin; Ekim ayının primi Ekim’in 30‘una kadar, Aralık ayının primi Aralık ayının 30‘una kadar. Primler ödenmediği takdirde ödenmeyen ayların primi kanunun belirlediği oranda gecikme zammı ile alınır.
|
|
ÜNİTE III. TİCARİ BELGELER
A-ALIŞ-VERIŞ BELGELERI:
1-FATURA:
Satılan mal ya da yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı meblağı göstermek üzere malı satan veya işi yapan tüccar tarafından müşteriye verilen ticari bir belgedir.
FATURA DÜZENİ:
Fatura düzenlenirken aşagidaki kurallara uyulmasi gerekir;
Mal ya da hizmet satan tacirler faturayı düzenler.
Faturalar sıra numarası dahilinde teselsül ettirilir.
Faturalar mürekkeple, makine ile ya da kopya kurşun kalemi ile doldurulur.
Faturalar en az bir asıl ve bir örnek olarak düzenlenir. Birden fazla örenek düzenlendiği takdirde her birine kaçıncı örnek olduğu işaretlenir.
Faturanın baş tarafını iş sahibinin ya da namına imzaya yetkili olanların imzamaları şarttır.
Fatura malın teslimi veya hizmetin yapıldığı tarihten itibaren 10 gün içinde düzenlenir. Bu süre
içinde düzenlenmeyen faturalar hiç düzenlenmemiş sayilir.
Fatura düzenlemek zorunda olanlar müşterinin adi ve soyadi ile bagli oldugu vergi dairesi ve hesap numarasinin dogrulugundan sorumludurlar.
Maliye Bakanlığı’nın anlaşmalı matbaalarında bastırılır ya da notere tasdik ettirilir.
V.U.K’na göre 5 yıl,T.T.K’na göre 10 yıldır.
2-SEVK İRSALİYESİ:
Satılan ya da satın alınan malın taşınması sırasında düzenlenir.
Malın satıcı tarfından ya da taşıtılması durumunda satıcı, alıcı tarafından taşınması veya taşıttırılması durumunda alıcı tarafından düzenlenir.
Üç nüsha olarak düzenlenir.
Seri ve sıra numaralıdır.
Muhasebe kaydına esas alınmaz.
Malın nereye ve kime gönderildiği belirtilir ve ayrıca mal hakkında bilgi verilir.
Maliye Bakanlığı’nın anlaşmalı matbaalarında bastırılır ya da notere tasdik ettirilir.
Sevk irsaliyesinin düzenlendiği tarihten itibaren 10 içinde fatura kesilmesi zorunludur.
V.U.K’na göre 5 yıl, T.T.K’na göre 10 yıl saklanır.
3-İRSALİYELİ FATURA
Mal satışları karşlığında fatura ve sevk irsaliyesi düzenlemek zorunda olan işletmeler isterlerse iki belge yerine geçen bu belgeyi düzenleyebilirler.
Bu belgenin sevk edilen malla birlikte bulunması halinde ayrıca sevk irsaliyesi aranmaz ifadesi yazılarak belgenin özelliği belirtilir.
İrsaliyeli fatura mürekkepli kalemle en az üç nüsha düzenlenir.
Seri ve sıra numaralıdır.
Maliye Bakanlığı’nın anlaşmalı matbaalarında bastırılır ya da notere tasdik ettirilir.
V.U.K’na göre 5 yıl, T.T.K’na göre 10 yıl saklanır.
4-KASA FİŞİ,PERAKENDE SATIŞ FİŞİ:
I. ve II. sınıf tüccarlarla ,defter tutmak mecburiyetinde olan çiftçiler, fatura yerine satışları ve yaptıkları işlerin bedellerini bu belgeleriyle ispat ederler.
Tacieler, tüketicilere sattıkları 440.000.000 TL’ye kadar olan satışlarda ve hizmet teslimlerinde perakende satış fişi kesmekle yükümlüdürler.
Perakende satış fişi mürekkepli kalemle en az iki nüsha halinde düzenlenir.
Seri ve sıra numaralıdır.
Maliye Bakanlığı’nın anlaşmalı matbaalarında bastırılır ya da notere tasdik ettirilir.
V.U.K’na göre 5 yıl, T.T.K’na göre 10 yıl saklanır.
5-GİDER PUSULASI
I. ve II. sınıf tüccarlarla defter tutmak zorunda olan serbest meslek erbabı, çiftçiler ve kazançları basiit usulde tespit edilenler vergiden muaf esnafa; yaptırdıkları işler ya da onlardan satın aldıkları mal için düzenlerler.
İki nüsha olarak düzenlenip işi yapana imza ettirilir.
Seri ve sıra numaralıdır.
Maliye Bakanlığı’nın anlaşmalı matbaalarında bastırılır ya da notere tasdik ettirilir.
V.U.K’na göre 5 yıl, T.T.K’na göre 10 yıl saklanır.
Fatura hükmündedir.
Toplam üzerinden mal ve hizmet alımlarında gelir vergisi stopajı yapılır. Gelir vergisi üzerinden de ayrıca fon payı kesintisi yapılarak kalan kısım hak sahibine ödenir.
6-SERBEST MESLEK MAKBUZU
Serbest meslek kazancı elde edenler ( avukat, doktor,serbest muhasebeci vb.) düzenler.
İki nüsha olarak düzenlenir ve imzalanır.
Seri ve sıra numaralıdır.
Maliye Bakanlığı’nın anlaşmalı matbaalarında bastırılır ya da notere tasdik ettirilir.
V.U.K’na göre 5 yıl, T.T.K’na göre 10 yıl saklanır.
Fatura hükmündedir.
Brüt üzerinden KDV hesaplanarak yazılır.
Brüt üzerinden gelir vergisi ve gelir vergisi üzerinden de fon fayı hesaplanır ve kesilir.
7-MÜSTAHSİL MAKBUZU
I. ve II. sınıf tüccarlar ile defter tutmak zorunda olan çiftçiler, gerçek usulde vergiye tabi olmayan çiftçilerden satın aldıkları malların bedellerini ödedikleri sırada düzenlerler.
İki nüsha olarak düzenlenir. Bunlardab birini imzalayarak çiftçiye verirler. Diğerinin de çiftiye imzalatarak geri alırlar.
Seri ve sıra numaralıdır.
Maliye Bakanlığı’nın anlaşmalı matbaalarında bastırılır ya da notere tasdik ettirilir.
V.U.K’na göre 5 yıl, T.T.K’na göre 10 yıl saklanır.
Alıcıda kalan sureti fatura hükmündedir.
Zirai ve hayvansal ürünlerin alış bedelleri üzerinden gelir vergisi stopajı, gelir vergisi stopajı üzerinden de fon payı kesintisi yapılarak kala kısım için müstahsile ödenir.
8-YAZAR KASA GÜNLÜK Z RAPORU
Yazar kasa kullanan ve perakende satış yapan işletmeler kasa fişi kullanmak zorundaırlar. Kasa fişleri bir nüsha olarak düzenlenir. O günün sonunda engeç saat 24.00 den önce yapılan satışlar Z raporu şeklinde dökümü makineden çıkartılır, sonunda işletme defterine işlenir.
9-MALİ BELLEK RAPORU ( Kümüle Rapor)
Yazar kasa kullanan ve perakende satış yapan işletmeler işe başladıkları tarihten itibaren mali bellek raporu çıkardıkları güne kadar yaptıkları satışları gösteren rapordur. Örneğin; 2000‘de işyeri açan ve 2002‘de mali bellek raporunu çıkartan kişi 2000 yılından başlayarak son güne kadar yaptığı bütün satışları görür.
10-ADİSYON
Lokanta, kafeterya, pastane, gazino, bar ve pavyon gibi masada servis yapılan gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerine ait hizmet işletmeleinde kullanılır.
En az iki nüsha olarak düzenlenip, bir nüshası satış fişi ya da yazar kasa fişiyle beraber müşteriye verilir.
Seri ve sıra numaralıdır.
Maliye Bakanlığı’nın anlaşmalı matbaalarında bastırılır ya da notere tasdik ettirilir.
V.U.K’na göre 5 yıl, T.T.K’na göre 10 yıl saklanır.
11-GİRİŞ VE YOCU TAŞIMA BİLETLERİ
Biletle girilen yerler ( sinema, tiyatro, konser gibi.) ile yolcu taşima işleri için ödenen ücretin karşiliginda tesis ya da seyahat işletmeleri tarafindan düzenlenir.
Giriş ve yolcu taşima biletleri mürekkepli kalemle ya da kopya kurşun kalemiyle en az iki nüsha düzenlenir.
Seri ve sıra numaralıdır.
Maliye Bakanlığı’nın anlaşmalı matbaalarında bastırılır ya da notere tasdik ettirilir.
V.U.K’na göre 5 yıl, T.T.K’na göre 10 yıl saklanır.
12-GÜNLÜK MÜŞTERİ LİSTELERİ
Otel, motel ve pansiyon gibi konaklama şiletmelerince tesisin odalarinin bölümlerinin ve yatak planlarinin gösterildigi listedir.
Günlük müşteri listesi konaklama tesisinde hangi odada, hangiyatakta, kimin kaldigini düzenli olarak gösterir.
Seri ve sıra numaralıdır.
Maliye Bakanlığı’nın anlaşmalı matbaalarında bastırılır ya da notere tasdik ettirilir.
V.U.K’na göre 5 yıl, T.T.K’na göre 10 yıl saklanır.
13-YOLCU LİSTELERİ
Şehirler arasi yolcu taşimaciligi yapanlar tarafindan taşitlari her seferi için ayri ayri düzenlenir.
Üç nüsha düzenlenir. ( Yolcu taşima biletleri komisyoncu vb. tarafindan düzenlenirse, yolcu listesi dört nüsha düzenlenir.)
Seri ve sıra numaralı olup yolcuları oturma yerleri planlı bir şekilde gösterilir.
Maliye Bakanlığı’nın anlaşmalı matbaalarında bastırılır ya da notere tasdik ettirilir.
V.U.K’na göre 5 yıl, T.T.K’na göre 10 yıl saklanır.
B- SENETLER:
1-) BONO:
Borçlu tarafından alacaklıya hitaben yazılan belli bir meğlağın belli bir vadede ödeyeceğini tahüt eden bir borç sayılır. Bonoda 2 taraf vardır:
Bonoyu düzenleyen (keşideci) borçlu,
Alacaklı olan (muhatap).
2) ÇEK:
Önceden bankaya yatırılmış bir para ya da bankada açılan kerdinin tamamını veya bir kısmını kendi veya başkası adına hemen ödenmesi için bankaya yazılan ödeme emrine’ÇEK‘ denir. Çekte 3 taraf vardır:
Çeki düzenleyen kişi (keşideci)
Çeki ödeyecek kişi (muhatap)
Çeki elinde bulunduran kişi ( lehdar,hamil)
Çeklerde muhatap bankadan başkasi olamaz.
3) POLİÇE:
Alacaklı tarafından belli bir süre sonra bir meblayı kendisine veya başkasına ödenmesini isteyen yazılı bir senettir. Poliçede 3 taraf vardır:
Poliçeyi düzenleyen kişi (keşideci)
Poliçeyi ödeyecek oaln kişi (muhatap)
Poliçeyi taşiyan, elinde bulunduran kişi ( lehdar)
C-BORDROLAR
1-AYLIK ÜCRET BORDROSU
İşverenler her ödedikleri ücretler için ücret bordrosu tutmaya mecburdurlar.
Ücret bordrolarında enaz aşağıdaki bilgiler yer alır.
 Hizmet erbabının adı soyadı,ücretin alındığına dair imza ve mührü
 Birim ücret (Aylık,haftalık)
Çalışma süresi ve ücretin ilgili olduğu sür
Ücret üzerinden hesaplanan vergi ve primler tutarı
Bordroların hangi aya ait olduğu baş tarafında gösterilir.
EK:ÜCRET BORDROSU VE HAZIRLANIŞI
2-FAZLA MESAİLİ ÜCRET BORDROSU
Aylık ücret bordrosuna ek olarak fazla mesai ücretleri eklenir.Diğer bilgi ve tutarlar
aylık ücret bordrosu gibidir.
3- AYLIK MEMUR MAAŞ BORDROSU
Aylık ücret bordrosu gibidir.Ancak Devlet memurlarının kesintileri ücret bordrosu
kesintilerinden farklı olabilir.Ör: sigorta pirimi yerine emekli sandığı kesinitisi vardır.
ÜNİTE IV. SOSYAL SİGORTALAR KURUMU’NA
AİT BİLDİRİMLER (SSK)
A-İşyeri bildirgesi:
Sigortalı işçi çalıştırmaya başlayan işveren engeç 30 gün içinde işyeri bildirgesini düzenleyip SSK’na verir veya taahhütlü olarak göndererek işyeri sicil numarası alır. Bundan sonra SSK ile olan bütün yazışmalarında ve diğer bildirgelerde bu numarayı kullanır. Bildirge 3 nüsha olarak düzenlenir 1‘i geri alınır.
Ek: 1 adet İşyeri bildirgesi.
B-Sigortalı işe giriş bildirgesi:
İşveren çalıştırdığı sigortalıları bu bildirge ile ilk defa işçi çalıştırılıyorsa en geç bir içinde,ilk defa işçi çalıştırmaya başladıktan sonraki işe giriş bildirgeleri işe giriş tarihinden önce kuruma vermek zorundadır.
İlk kez sigortali çalişacak işçi için 3 nüsha düzenlenip işçiye imzalatip, kendisi de imzalar. Işçinin oturma belgesini,nufüs cüzdani suretini ve 2 adet fotografini ekleyip, bildirgenin üst kismindaki’TEKRAR‘ sözcügünün üstünü çizip iptal ederek SSK’na verilir. SSK bu işçi için bir sigorta karti düzenler ve bildirgenin bir nüshasiyla birlikte geri verilir.
Önceden sigortalı olan işçinin yeni bir işe girişi halinde’İLK‘ sözcüğü iptal edilerek işçinin kartı ile oturma belgesi eklenir ve SSK’ya verilir.
Ek: 1 adet Sigortalı işe giriş bildirgesi.
C-Aylık sigorta primleri bildirgesi:
İşveren bir ay içinde çalıştırdığı sigortalının sigorta primine esas kazançlar toplamı ve prim ödeme gün sayıları ile sigorta primlerini gösteren bu bildirgeyi ait olduğu ayı takip eden ayın sonuncu günün akşamina kadar bagli bulunan Sigorta Müdürlügü’ne vermek zorundadır. Primler yine işveren tarafindan ayni süre içinde sigortaya ödenir. Bu görevi de, vergi stopajlarindaki gibi devlet işverene yüklemiştir.
Ek: 1 Adet Aylık Sigorta Primleri Bildirgesi.
Sigorta Priminden Muaf Ücretler:
Yolluklar
Çocuk ve Aile Zamları
Doğum ve Evlenme Yardımları
Aynî Yardımlar (Nakit olmayan mal vs.)
Tazminatlar ( Kıdem-ibar tazminatı)
Hakk-ı Huzur Ücretleri
SSK PRİM ORANLARI
İŞÇİ İŞVEREN
İş Kazası ve Meslek Hastalıkları: %1.5‘dan az, %7‘den fazla olamaz. Ayrıca bu primi sadece işveren öder.
Hastalık : %5 %6
Analık sig. : %1
Malûlluk sig. : %9 %11
NOT: Yeraltı-maden işletmelerinde malûlluk sigortası prim oranı %22 olup; işçi payı: %9 ve işveren payı ise %13‘tür.
D-Dört aylık sigorta primler bildirgesi:
İşveren dört ay içinde çalıştırdığı sigortalının,adı soyadı,sicil numarası,sigorta primleri hesabına esas kazançlar toplamı ve prim ödeme gün sayılarını gösteren
bu bildirgeyi ait olduğu dönemi takip eden ayın sonuna kadar kuruma vermek
zorundadır.
İşverenin, her ay bildirdiği sigorta primi kesintileri, aylık prim bildirgesinden , her işçinin hesabına aktarılır. Çünkü aylık bildirgelerde işçinin isimleri yer almamaktadır. Bu nedenle aylık bildirgelerde, aynı işyerinde çalışan işçilerin hepsinin primleri toplam olarak görülür. Bunun, işçinin sicil numaralarında toplanabilmesi için her 4 aylık dönemin sonunda, 4 aylık prim bordrosu düzenlenir ve dönemin son ayının aylık bildirgesi ile birlikte veya aynı ay içinde daha sonra verilebilir. Bordroda her işçinin işe ne zaman girdiği ve çıktığı, adı, soyadı,sicil nosu,4 aylık dönemin hangi ayında, ne kadar prime esas kazancı bulunduğu yazılır.
4 aylık dönemler ve bordroların verilme zamanı şöyledir:
4 aylık dönemler Verilme Zamanı
1) Ocak-Şubat-Mart-Nisan Mayis
2) Mayıs-Haziran-Temmuz- Ağustos Eylül
3) Eylül- Ekim-Kasım-Aralık Ocak
Ek: 1 adet 4 aylık sigorta primleri bildirgesi.
ÜNİTE V. BÖLGE ÇALIŞMA MÜDÜRLÜĞÜNA
AİT BİLDİRİMLER
A-İşyeri Bildirgesi
İş Kanunu kapsamına girecek nitelikte bir işyeri kuran,devralan,çalışma konusunu
tamamen ve kısmen değiştiren işveren,işyerinin ünvan ve adresini,çalıştırılan işçi sayısını,çalışma konusunu,işin başlama veya bitme gününü,kendi adını,soyadını ve adreslerini sürekli işlerde bir ay içinde Bölge Çalışma Müdürlüğüne bildirmek zorundadır.
Ek.1 adet İşyeri Bildirgesi
B-Ek-1 (İşçi Bildirim Listesi):
Yeni işe alinan işçilerin bildirimi için kullanilir.Işveren işçi bildirimlerini işe giriş tarihini takip eden ayin 15.günü akşamina kadar Bölge Çalişma Müdürlügü’ne bildirmek zorundadir.
Ek.1 Adet EK-1 Liste
C-Ek-2 (İşçi Çıkış Bildirim Listesi):
Hizmet akti sona eren işçilerin bildirimi için kullanilir. Işveren işten çikan veya çikarilan işçilerin bildirimlerini çikiş tarihini takip eden ayin 15. günü akşamina kadar Bölge Çalişma Müdürlügü’ne bildirmek zorundadir.
Ek.1Adet EK-2 Liste
ÜNİTE VI. İŞ VE İŞÇİ BULMA KURUMUNA AİT
BİİDİRİMLER
A-İşçi Çalıştırma ve Kimlik Karnesi:
İşveren işe aldığı her işçiye en geç 15 gün içinde işçi çalıştırma ve kimlik karnesi vermek zorundadır. Bu karne iş ve işçi kurumu tarafından tek tip olarak bastırılır ve para karşılığında işverenlere verilir. Bu karnelerin şekli,neler içereceği Çalışma Bakanlığı tarafından çıkarılacak bir tüzükte gösterilir.
ÜNİTE VII. BEYANNAMELER
A-KDV BEYANNAMESİ
K.D.V.si üretimden tüketime kadar her el değiştirme safhasında alınan ve o kişi veya kuruluşun ekonomiye kattığı değerin vergilendirilmesini hedef alan bir harcama vergisidir.
K.D.V.si yapılan teslim ve hizmetlerden K.D.V.kanunun belirledeği oranlardan alınır.
Vergilendirme dönemi:
1-Basit usuldaki vergi mükellefleri için üç ay,
2-Vergi kesintisi yapmakla sorumlu tutulanlar için bir aydır.
Beyanname Verme Zamanı:
Mükellefler ve vergi kesintisi yapmakla sorumlu tutulanlar K.D.V.beyannamelerini vergilendirme dönemini takip ayın 20.günü akşamına kadar ilgili vergi dairesine vermekle 26.cı akaşamına kadar ödemekle yükümlüdürler.
Beyanı:
Mükelleflerin yazılı beyanı üzerien tarh olunur.
K.D.V.Beyannamesi üç adet düzenlenir.iki adeti Vergi dairesine verilir.
Ö.K.Cihaz kullananlar aylık mali raporu K.D.V.si beyannamesine eklemek zorundadırlar.
Ek.1 Adet K.D.V.Beyannamesi
B-MUHTASAR BEYANNAMESİ
G.V.K 94‘üncü madde gereğince vergi kesintisi yapmaya mecbur olanlar veririler. Muhtasar beyanname vermek zorundadırlar.
1-Kamu idare ve müesseseleri
2-İktisadi kamu müesseseleri
3-Ticaret şirketleri
4-İş ortaklıkları
5-Dernekler
6-Dernek ve vakıflara ait iktisadi işletmeler
7-Kooperatifler
8-Yatırım fonu yönetenler
9-Gelir vergisi mükellefleri ( tacirler ve serbest meslek mensupları)
10-Bilanço esasına göre defter tutan çiftçiler
11-İşletme esasına göre defter tutan çiftçiler muhtasar beyanname vermek zorundadırlar.
Yukarıda yazılı olan mükellefler yaptıkları ödemelerden kestikleri vergileri muhatasar beyanname ile beyan eder ve öderler.
Beyanname Verme Zamanı;
1-Aylık Muhtasar,Ait olduğu ayı takip eden ayın 20.günü akşamına kadar,
2- Üç aylık Muhtasar, Ait olduğu dönemi takip eden ayın 20.günü akşamına kadar
ilgili vergisi dairesine verilir.26.cı günü akşamına kadar ödenir.
İşyerinde 10‘dan az işçi çalıştıran işyerleri önceden vergi dairesine bildirmek şartıyla Muhtasar beyannameyi 3 ayda bir verebilirler.
Üç aylık Muhtasar Beyanname Dönemleri:
1.Dönem: Ocak,Şubat Mart ayları için Nisan ayının 20‘si akşamına kadar.
2.Dönem: Nisan,Mayıs,Haziran aylari için Temmuz ayinin 20‘si akşamina kadar.
3.Dönem: Temmuz,Ağustos,Eylül ayları için Ekim ayının 20‘si alaşmına kadar.
4.Dönem: Ekim,Kasım,Aralık ayları için Ocak ayının 20‘si akşamına kadar.
Ek.1 Adet muhtasar Beyanname
C-GELİR VERGİSİ BEYANNAMESİ VE EKLERİ
I-YILLIK GELİR VERGİSİ BEYANNAMESİ
Mükelleflerin G.V.Kanununun 2.maddesinde yazılı yedi kaynaktan bir takvim yılı içinde elde ettikleri kazanç ve iratların bir araya getirilip toplandığı ve hesaplanan gelirin vergi dairesine bildirildiği beyannamedir.
KAYNAKLAR;
1-Ticari Kazançlar
2-Zirai Kazançlar
3-Ücretler(ister tek isterse birden fazla işverenden elde edilmiş olsun tevkif suretiyle vergilendirilmiş bulunan ücretler için tutarı ne olursa olsun yıllık beyanname verilmeyecektir.)
4-Serbest Meslek Kazançları
5-Gayri Menkul Sermaye İratları (2002 yılı için Meskenlerde 1,500,000,000,TL .ye kadar,İşyerlerinde 12,500,000,000,-TL.ye G.V.istisnadır.Ticarı kazanç elde edenler
bu istisnadan faydalanamazlar.)
6-Menkul Sermaye İratları(tahvil,hazine bonosu kazançları,alacak faizleri,her nevi mevduat faizleri,faizsiz kredi verenlere ödenen kar payları,repo kazançları,yatırım fon ve ortaklık kazançları,Adi komandit şirkette kamondite ortağa ödenen kar payı.Tevkif suretiyle vergilendirilen 2002 yılı için 6,650,000,000,-TL.yi aşmayan menkul sermaye
iradı elde edenler için yıllık G.V.beyannamesi vermek zorunda değildirler.Ayrıca repo
kazançları ve yatırım fon ve ortaklık kazancı payının beyan zorunluluğu yoktur.)
7-Diğer Kazanç ve İratlar(Değer artışı,yabancı ülkelerden elde edilen kazançlar,telif hakları,arizi kazançlar,gayri menkullerin dört yıl içinde elden çıkarılmasından doğan kazançların 2002 yılı için 3,500,000,000,-TL. yı aşan kısmı.)
elde edenler Gelir Vergisi Beyannamesi vermek zorundadırlar.
II-BEYANNAMENİN VERİLECEĞİ YER:
Yıllık beyanname ek bildirimleriyle birlikte doldurularak mükellefin ikametgahının bulunduğu yerin vergi dairesine verilir.Ancak Ticari,sanat ve serbest meslek erbapları işyerleri merkezlerinin bulunduğu yer vergi dairesine verilir.
III- BEYANNAME VERME VE ÖDEME SÜRESİ:
1-Sadece G.M.S.İradı elde edenler izleyen yılın 15 Mart akşamına kadar verilir,tahakkuk eden vergi Mart,Temmuz aylarında iki eşit taksitte ödenir.
2-Sadece B.U.T.Kazanç elde edenler izleyen yılın 15 şubat akşamına kadar verilir,
tahakkuk eden vergi şubat,Haziran aylarında iki eşit taksitte ödenir.
3- Diğer hallerde izleyen yılın 15 mart akşamına kadar verilir,tahakkuk eden vergi mart,ve Temmuz aylarında iki eşit taksitte ödenir.
IV-BEYANNAME EKLERİ :
Ticari,Zirai ve serbest meslek kazanç sahipleri yıllık gelir vergisi beyannamesine aşağıdaki belge ve bildirimleri ekleyecektir.
1- 1 nolu gelir vergisi beyanname eki
2-Ayrıntılı Bilanço ve Gelir tablosu,(Bilanço esasına göre defter tutanlar)
3-Ticari Kardan mali kara ulaşmak için yapılan hesaplamayı gösteren bildirim(Bilanço esasına göre defter tutanlar)
4-Kesinti yolu ile ödenen vergilere ilişkin liste
5-Yabancı ülkelerde ödenen vergilere ilişkin liste
6-Geçici vergiye ait bildirim
EK.1 Adet Gelir Vergisi Beyannamesi ve ekleri.
D-EMLAK VERGİSİ BEYANNAMESİ:
1-Emlak vergisi,
Emlak Vergisi bina,arsa ve arazi üzerinden mükelleflerin yazılı beyanı üzerine tarh ve tahakkuk ettirilen vergidir.
2-Matrahı,
Bina,arsa ve arazinin rayiç bedelidir.rayiç bedel gayrimenkulun normal alım-satım değeridir.Emlak vergisinin matrahı,asgari ölçülerde tesbit edilen değerden düşük olamaz.
3-Beyanname verme ve ödeme süresi,
Emlak vergisi beyannamesi genel beyan da ve değişiklik olduğu zaman verilir.
a) Genel beyan,Dört yılda bir mayıs ayı sonuna kadar verilir.Mayıs ve Kasım ayı
olmak üzere iki eşit taksitte ödenir.(Genel beyan 2002 yılında kaldırılmıştır.)
b) Değişiklik beyanı,değişiklik gayrimenkulun alımı-satımı,arsadan-bina,binadan -arsa olma durumlarıdır.değişikliği olduğu tarihi izleyen yılın mart ayı sonuna kadar beyan edilir.Değişikliğin olduğu yılı vergisi ödenmez.
4-Verildiği yer,
Gayrimenkul Belediye sınırları içinde ise Belediyeye,değilse köy muhtarlığına verilir.Köy kıymet beyan defterine kaydedilir.
5-Emlak Vergisi Oranları,
a) Meskenlerde Binde 1
b) Diğerleri (işyerleri vb.) Binde 2
c) Arsalarda Binde 3
d) Arazilerde Binde 1 dir.
Ek. 1 Adet Emlak Vergisi Beyannamesi.
E-GEÇİCİ VERGİ BEYANNAMESİ
01/01/1999 tarihinden itibaren cari yıl kazancından,cari vergilendirme döneminin
gelir ve kurumlar vergisine mahsup edilmek üzere alınan vergidir.Ödenmeyen geçici vergiler mahsup yapılamaz.
1-GEÇİCİ VERGİ BEYANNAMESİNİ VERMEK ZORUNDA OLANLAR
a) Ticari kazançlar sahipleri,(1.sınıf,2.sınıf Tacirler)
b) Serbest meslek erbapları,
c) Kurumlar Vergisi mükellefleri,
2-GEÇİCİ VERGİ BEYANNAMESİ VERMEK ZORUNDA OLMAYANLAR
a) B.U.T.K.sahipleri
b) Yıllara yaygın inşaat onarım işi yapanlar(işin bitiminde verilecektir.)
c) noterler
d) Tasfiye halindeki şirketler,
3-GEÇİCİ VERGİNİN HESABI
Gelir ve Kurumlar vergisindeki istisnalar ve indirimler dikkate alınmak suretiyle üçer aylık kazançlar üzerinden hesaplanır.
4-VERGİLENDİRME DÖNEMİ,VERME ZAMANI VE ÖDEME SÜRESİ
Hesaplanan geçici vergi üçer aylık dönemler halinde verilir.Üç aylık dönemi izleyen
ikinci ayın 10.günü akşamına kadar beyan edilir ve 17.günü akşamına kadar ödenir.
DÖNEMLER VERME VE ÖDEME SÜRESİ
1.Dönem(1,2,3 aylar) 10/05 17/05
2.Dönem(1,2,3,4,5,6 aylar) 10/08 17/08
3.Dönem (1,2,3,4,5,6,7,8,9 aylar) 10/11 17/11
4.Dönem (1,2,3,4,5,6,7,8,9,10,11,12 aylar) 10/02 17/02
5-ORANI
a) Gelir vergisi mükellefler için %20
b) Kurumlar vergisi mükellefleri içi %33 tir.
Geçici vergi beyannamesine ,
- İşletme hesabı defteri tutanlar İşletme hesabı özeti,
- Bilanço esasına göre defter tutanlar Gelir Tablosu,
- Serbest Meslek mensupları Serbest Meslek Kazanç özetini eklerler.
ÜNİTE VIII. İŞLETME ESASINA GÖRE DEFTER
TUTMA
İşletme hesabı esasında aşağıdaki defterler tutulur:
İşletme hesabı defteri ( İşletme hesabını ihtiva eden),tutulur.
İşletme hesabının sol tarafını gider,sağ tarafını gelir kısmı teşkil eder.
Gider kısmına: Satın alınan mallar veya yaptırılan hizmetler karşılığında ödenen veya borçlanılan paralar ve işletme ile ilgili diğer bütün giderler.
Gelir kısmına: Satılan mal bedeli veya yapılan hizmet karşılığı olarak edilen paralarla tahakkuk eden alacaklar ve işletme faaliyetinden elde edilen bütün gelirler kaydedilir.
A-GİDER KISMI KAYITLARI
1-Masrafların ve KDV kaydı; Yapılan masraflar masraf sütununa,K.D.V.si indirilebilecek K.D.V.sütununa kaydedilir.
2-Mal alış ve K.D.V.kaydı; satın alınan emtia sütununa,K.D.V.si indirilebilecek
sütununa kaydedilir.
B-GELİR KISMI KAYITLARI
1-Satışların ve KDV kaydı
a) Faturalı satışlar,satılan emtia ve Kdv.si hesaplanan Kdv sütununa kaydedilir.
b) Perakende satışlar,z rapor veya perakende satış fişindeki satışlar satılan emtia ve Kdv.si hesaplanan Kdv sütununa kaydedilir.
2-Sair Kazanç -Gelirlerin ve KDV kaydı,diğer gelir ve KDV.si hesaplanan KDV.
sütununa kaydedilir.
C-İŞLETME DEFTERİNDE DÖNEM SONU İŞLEMLER
1-DEFTERLERİN TOPLANMASI VE KONTROLÜNÜN YAPILMASI
2-İŞLETME DEFTERİ ESASINDA ENVANTER
Madde 195: İşletme defteri esasına göre defter tutanlar emtia üzerine iş yapanlar, emtia defterini çıkarmaya mecburdurlar.
Emtiaya, satma maksadıyla veya imal edilen mallarla iptidai ve ham maddeler ve yardımcı malzemeler dahildir. Emtia envanteri, muamelelere ait kayıtlarla karıştırılmamak şartıyla yeniden Işe başlama halinde işletme defterinin baş tarafına, müteakiben de her hesap dönemi kapandıktan sonra muamele kayıtlarını takip eden sayfalara yazılır. İsteyenler ayrı bir envaner defteri tutarak emtia envanterlerini bu deftere kaydedebilirler.
3-İŞLETME HESABI ÖZETİ
Madde 196: İşletme hesabı esasına defter tutanlar her hesap döneminin sonunda işletme hesap özeti çıkarırlar. İşletme hesabı özetine aşağıdaki maddeler birer kalemde ayrı ayrı yazılır.
2 bölümden oluşur:
1)Gider Bölümü: a) Dönem başi mal mevcudu
b) Dönem içi giderler
c) Dönem içi alışlar
2) Gelir Bölümü: a) Dönem içi hasılat ( satışlar)
b) Dönem içi alınan ücret veya diğer gelirler
c)Dönem sonu mal mevcudu
EK.İŞLETME HESABINA GÖRE DEFTER TUTMA UYGULAMASI.
ÜNİTE IX . BİRİNCİ SINIF TACİRLER
A-BİRİNCİ SINIF TACİR OLABİLMENİN ŞARTLARI
Ünite I. A bendinde anlatılmıştır.
B-BİRİNCİ SINIF TACİRLERİN TUTACAKLARI DEFTERLER
Birinci sınıf tacirlerin tutmak zorunda olduğu defterler şunlardır:
Yevmiye defteri
Defter-i kebir
Envanter ve Bilanço defteri
Kasa defteri
İmalat defteri
Karar defteri ( Şirketler ve kooperatiflerde)
Damga vergisi defteri
1)Yevmiye Defteri:
Bir işletmede para ile ifade edilmiş degerlerin maddeler halinde tarih sirasi ile bir kayit düzeni halinde yazildigi defter ‚‘yevmiye defteridir.‘Ciltli ve sayfalari sira numaralidir. Yevmiye maddeleri sira ile yazilir. Açiliş maddesi defterin birinci maddesi olarak kaydedilir. Dönem sununa kadar meddeler birbirini takip eder. Bir yevmiye maddesi açiliş çizgiiyle başlar, kapaniş çizgisiyle biter. Yevmiye maddesinde kapaniş çizgisi bir sonraki maddenin açiliş çizgisidir. Yevmiye maddesinde açiklamada vardir. Satir atlanmaz. Eger boş satir varsa iptal edilir.Yevmiye defterinde;
- Yevmiye madde numarası,
- Defter-i Kebir bağlantı sütunu olup, hesapların defter-i kebirde yazılı olduğu sayfa numarası, Borçlu hesapların başlangıç hizalama çizgisi,
-Alacaklı hesapları başlangıç hizalama çizgisi,
-5'nolu çizgiler arasında yevmiye maddesi aralık verip bu aralıkta işlemin tarihi,
-Müfredat sütunu olup, yardımcı defterlerin tutarları,
-Borç sütunu olup, borçlu hesapların tutuarı,
-Alacak sütunu olup, alacaklı hesapların tutarı bulunur.
2)Defter-i Kebir:
Yevmiye defterine kaydedilmiş olan çeşitli hesaplar için tek tek büyük defter kaydi yapilir. Büyük defter ciltli ve karşilikli sira numarali olur. Yevmiye defterinde yazilmiş olan hesaplar belirli sira halinde büyük deftere geçirilir.
Defter-i kebirde;
-Hesap işlemi
-İşlem tarihi
-İşlemin yevmiye madde numarası
-İşlemin açıklaması
-Hesabın borçlu ve alacaklı rakamları ile borçlu ve alacaklı rakamların toplamları yer alır.
3-Kasa Defteri: (01/01/99 Tarihinde yürürlükten kaldırıldı.)
İşletmenin kasa ile ilgili günü gününe yazılmış olduğu bir defterdir. Kasa defterinin sayfaları ciltli ve karşılıklıdır. Sol tarafa; bir gün önceden devir, o gün yapılan tahsilat, sağ tarafa ise; o gün içinde yapılan ödemeler yazılır. Sayfanın sonunda o günün kasa mevcutları bulunur ve ertesi güne devir yazılarak yeniden işlemlere başlanır.
Kasa defterinde;
-Günün tarihi,
-Tahsilatlar için kendi içinde, ödemeler içinde verilecek olan sıra numarası,
-Tahsilatlar ve ödemelerin açıklanması ile ilgili sütun,
-Günlük tahsilatları ayrıntılı olarak gösteren sütun,
-Günlük ödemeleri ayrıntılı olarak gösteren sütun,
-Günlük ödemeler toplamını gösteren sütun yer alır.
4-Envanter ve Bilanço Defteri:
Genellikle hesap dönemi sonlarında çıkarılan envanterin ve bilançonun kayıt edildiği defterdir.
Envanter defteri, yevmiye defteri ve defter-i kebir gibi bir hesap dönemi içinde her gün Vera her işlem oldugunda kullanilan bir defter degildir. Envanter defteri, işe yeni başlama da bir defa ve daha sonra da yil sonlarinda yazilan bir defterdir. Işletmeler işe yeni başlamada, açiliş bilançolarini envanter defterine kayit ederler. Daha sonra her hesap döneminin sonundaki envanterleri kayit edilir. Yani işletmenin mevcutlari, alacaklari ve borçlari ayrintili bir şekilde yazilir. Envanter dökümünden sonra dönem sonu bilançosu envanter defterinin takip eden sayfalarina karşilikli olarak yazilir. Işte öteden beri işletmeler envanter defterini sadece envanter dökümünü ve dönem sonu bilançosunu yazarlar.
Envanter ve bilanço defterinde;
- Sayfa no,
- Sıra no,
- Mevcutların, alacakların, borçların cinsleri, miktar ve birim değerleri, - Hesapların toplam değeri, yer alır.
5. İmalat Defteri:
İmalat defterine aşağıda yazılı emtianın giriş ve çıkış hareketleri, emtianın cinsi ve miktarı itibariyle ve tarih sırasıyla yazılır.
1. Satın alınan ve müşteri tarafında imalat yapılmak üzere verilen her nevî hammaddeler,başlıca yardımcı malzemeler.
2. Yukarıda yazılı maddelerden imalata harcananlar veya aynen satılanlar.
3. İmal edilen mamüller.
4. Teslim edilen mamüller
İmalat artıkları imalat defterine geçirilir.
6. Karar Defteri
Tüzel kişi tacirler tarafından tutulur ve alınan kararlar yazılır.Karar defteri ciltli sahifeleri sıra numaralıdır.
7. Damga Vergisi Defteri
Damga vergisini makbuz karşılığı yatırmak isteyen,
1-Kurumlar vergisine tabi tüzel kişilikler,
2-Koll.şti ve Adi komondit şirketler,
3-Bilanço esasına göre defter tutanlar,
istedikleri takdirde damga vergisini makbuz karşılığı ödeyebilecek,ancak Damga vergisi defteri tutacaklardır.Anonim şirketler Damga vergisi defteri tutmak zorundadırlar.Damga vergisi defteri ciltli ve sayfaları müteselsil sıra numaralı olur.
ÜNİTE X. TEK DÜZEN HESAP PLANINA GÖRE
HESAPLARIN İNCELENMESİ VE
MUHASEBE KAYITLARI
A-KASA VE BANKALAR
1)KASA
Bu hesap işletmenin elinde bulunan ulusal ve yabanci paralarin TL. Karşiliginin işlenmesi için kullanilir. Tahsil olunan para tutarlari hesaba borç, ödemelerde alacak kaydedilir. Hesabın borç kalanı işletmenin elinde olan para miktarını gösterir. Hesap daima borç kalanı verir veya kalan vermez. Kasa hesabı hiçbir zaman alacak kalanı vermez.
(a)Değerleme
Türk parası itibari değer üzerinden kayıtlara alınır. Yabancı para Maliye Bakanlığın’ca ilan edilen değerleme kuru ile değerlendirilir. Hesabın kalanı ile yabancı paraların değerleme kuru üzerinden tutarı arasındaki fark olumlu ise (kârlı) 646 Kambiyo Kârları hesabına alacak kaydedilir. Aradaki fark olumsuz ise (zararlı) 656 Kambiyo Zararları hesabına borç kaydedilir.
ÖRNEK: Kasamızda 400 DM vardır. TL karşılığı 250.000.000 TL’dir.
31.12.2000 1 DM= 680.000 TL’dir.( Maliye Bakanlığı Değerleme Kuru)
680.000.400 = 272.000.000 TL
272.000.000- 250.000.000 = 22.000.000 TL
______________ / ________________________
100 KASA HESABI 22,000,000,-
646 KAMBİYO KÂRLARI 22.000.000,-
_____________ / ________________________
(b)Envanteri işlemleri ve kayıtları;
TL’nin envanteri hergün yapılır. Kasadaki Türk parası sayıldığında bulunan mevcut ile kasa hesabının borç kalanı arasında fark varsa, farkın nedeni aynı gün bulunamazsa 197 Sayım ve Tesellüm Noksanlığı Hesabı; kasa fazlası 397 Sayım ve Tesellüm Fazlalıkları Hesabına alınır. Farkın nedeni bulunamazsa kasa noksanı Kanunen Kabul Edilemeyen Gider (K.K.E.G), kasa fazlası ise; 679 Olağandışı Gelir ve Kârlar hesabına aktarılır.
Örnek: 15 Ocak akşami kasa sayiliyor. 25.000.000 TL mevcut kasa hesabinin borç kalani ise 26.000.000 TL’dir. 17 Ocak günü yapilan kontrolde 15 Ocak günü ödenen kirtasiye giderinin kaydinin yapilmadigi görülüyor.
___________ / ___________
197 SAYIM VE TES.NOK. 1.000.000
100 KASA HESABI 1.000.000
___________ / ____________
770 GENEL YÖN.GİDER. 1.000.000
197 SAYIM VE TES. 1.000.000
NOKSANLIĞI
__________ / _____________
2-BANKALAR:
İşleyişi: Bankalara para olarak veya hesaben yatırılan değerler borç; çekilen tutarlar ile üçüncü kişilerce tahsil edildigi anlaşilan çek ve ödeme emirleri alacak kaydedilir.
(a) Değerlemesi:
Banka hesabında izlenen mevduay ( TL) kayıtlı değeri ile değerlenir.Yabancı paralı mevduat ise dönem sonlarında Maliye Bakanlığın’ca değerleme kuruyla değerlenir. Yabancı paralı mevduatın kalanı ile değerleme kuru arasındaki fark olumlu ise 646, olumsuz ise 656 nolu hesaba aktarılır.
Örnek: a) Bankamızda 500 DM, TL karşılığı 150.000.000 TL
b) 31.12 MALİYE Bakanlığı değerleme kuru 1 DM, 350.000 TL
350.000 x 500= 175.000.000 TL
___________ / _____________
102 BANKALAR HES. 25.000.000
646 KAMBİYO KÂR. 25.000.000
___________ / _____________
(b) Envanter işlemleri ve kayıtları :
Türk paralı vadesiz mevduata ilişkin olarak Bankadan alınan hesap özeti ile işletmede tutulan banka hesabının karşılaştırılmasında ortaya çıkan farklar giderilerek hesabın kalanı ile bankadaki mevcut eşit hale getirilir.
Örnek olay;İşletmenin Akbank Taksim şubesi'nden aldığı hesap özetinde alacak kalanı 40,000,000,-TL.olarak görünmektedir.İşletmenin hesap kalanı ise 38,000,000,-TL.dir. Yapılan karşılaştırmada farkın,işletme lehine hesaplanıp kaydedilen 2,000,000,-TL.lik faizin net tutarından oluştuğu görülüyor.
__________ 31/12 _____________
102 BANKALAR 2,000,000,-
642 FAİZ GELİRLERİ 2,000,000,-
__________ ______________
B-HİSSE SENETLERİ VE TAHVİLLER
1)HISSE SENEDİ
Isletmenin, iştirak amacı dışında gelirinden veya fiyat farkından yararlanmak ve bu amacın gerçekleşmesi ya da nakte gereksinme duyulması halinde satmak üzere edindiği senetleri bu hesapya izlenir. İşletmenin uzun süreli ortak olmak amacıyla edindiği hisse senetleri bu hesaba alınmaz, bu tür hisse senetlerinin edinilmesi için yapılan ödemeler; 240 Bağlı Menkul Kıymetler , 242 İştirakler veya 245 Bağlı Ortaklıklar hesabına alınır.
(a) Değerlemesi:
Hisse senetleri kayıtlara alış değeri ile alınmakla birlikte, tebligde yer alan,‘ihtiyatlılık kavramı‘ na göre ve bilançoda varlıkları, bilanço tarihindeki gerçeğe uygun değerleriyle gösterebilmek için, varlıklardaki değer düşüklüklerini göstererek karşılıkların ayrılması zorunludur şeklinde ifade edilen genel kabul görmüş muhasebe ilkesi uyarınca, piyasa değeri alış değerinin altına inen hisse senetleri piyasa değeri ile değerlenir ve değer azalışı için karşılık ayrılır. ( Böyle bir karşılığın ayrılmasına VUK imkan tanımadığından mali kârın tespitinde, kanunen kabul edilmeyen gider olarak hesaba katılmalıdır.)
(b)Envanteri işlemleri ve kayıtları:
Hisse senetlerinin sayımı yapıldıktan sonra degerleme islemine geçilir. Piyasa değerinin alış değerinin altına inmesi ve bu değer azalışının geçici olduğuna ilişkin objektif göstergeler olmaması durumunda, değer azalışı için karşılık ayrılır.
Örnek: Alış değeri 100.000.000 TL. olan hisse senetlerinin dönem sonundaki borsa değeri 85.000.000 TL.‘dır.
__________31.12. ____________
654 KARŞILIK GİDERLERİ 15,000,000,-
654.000 Menkul Kıymet
Düşüklügü Karşiligi Gid.
119 MENKUL KIYMET.DEGER 15,000,000,-
DÜŞ.KAR.
___________ / _____________
Kanunen kabul edilmeyen giderleri muhasebe içi takip etmek isteyen isletmeler bu hususu nazim hesaplara kaydederek saglayabilirler. Buna karşilik bu tür giderlerin açilacak Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler gibi bir gider hesabinda toplanmasi şeklindeki uygulama, gider bütünlügü bozacagindan tercih edilmemelidir.
__________31.12. __________
950 KANUNEN KABUL EDILMEYEN GIDERLER. 15,000,000,-
951 KANUNEN KABUL EDİLMEYEN GİDERLER 15,000,000,-
ALACAKLI HESABI
_____________ / _____________
2-TAHVİLLER
ÖZEL KESİM TAHVİL,SENET VE BONOLARI:
Özel sektörün çikartmış bulunduğu tahvil, senet ve bonolar bu hesapta izlenir. İşletmenin sahip olduğu tahvil,senet ve bonolardan özel sektör tarafından çıkartılmış olanların izlenmesine ayrılmış bulunan bu hesaba; tahviller ile diğer senet ve bonolar kaydedilecektir.
(a)Değerlemesi:
Özel kesim tarafından çıkarılmış,senet ve bonlar kayıtlara alış değeri ile alınmakla birlikte, tebliğde yer alan‘ ihtiyatlılık kavramı’na göre bilançoda varlıkları, bilanço tarihindeki gerçeğe uygun değerleriyle gösterebilmek için, varlıklardaki değer düşüklüklerini göstererek karşılıkların ayrılması gerekir şeklindeki ifade edilen genel kabul görmüş muhasebe ilkesi uyarınca, piyasa değeri alış değerinin altına inen bu tür menkul kıymetlerin, alış değeri yerine piyasa ile değerlemesi yapılır ve değer azalışı için karşılık ayrılır.
(b)Envanteri işlemleri ve kayıtları:
Özel kesim tarafından çıkarılmış tahvil,senet ve bonolar sayıldıktan sonra değerleme işlemi yapılır. Piyasa değerinin alış değerinin altına inmesi ve bu değer azalışının geçici olduğuna ilişkin objektif göstergeler olmaması durumunda hisse senetlerinde olduğu gibi, karşılık ayrılır. Özel kesim tarafından çıkartılmış tahvil,senet ve bonoların işlemiş olupta bilanço günü itibariyle istenebilir duruma gelmemiş, dolayısıyla nakten veya hesaben tahsil edilememiş faizleri hesaplanarak bunlar tahakkuk yoluyla faiz gelirlerine alınır.
Örnek: İşletmenin elinde faiz başlangıcı 1 Temmuz olan ve %65 oranı üzerinden yıllık olarak ödenen 125.000.000 TL’lık, işletmenin iştiraklerinden biri tarafından çıkarılmış, tahvil vardır.
_______________ 31.12. _________________
181 GELİR TAHAKKUKLARI 40,958,900,-
181.00 Faiz Gelir Tahakkukları
642 FAİZ GELİRLERİ HESABI
642.06 İştiraklerce Çıkarılmış 40,958,900,-
Menkul Kıymet Faizleri
(125.000.000x65x184)/36500= 40.958.900
_________________ / ____________________
KAMU KESİMİ TAHVİL,SENET VE BONOLARI:
Kamu tarafından çıkartılmış bulunan tahvil,senet ve bonolar bu hesapta izlenir. Genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelerin, sosyal güvence sağlayan resmi kuruluşların, kanunla kurulmuş döner sermayeli kuruluşlarla, fonların ve yerel yönetimlerin çıkardığı tahvil,senet ve bonoların izlendiği bu hesaba özel kesim menkul kıymetleri alınamaz. Bu tür tahvil,senet ve bonolar 111 nolu hesapta izlenir.
İşleyişi: kamu tarafından çıkarılmış tahvil, senet ve bono şeklinde bir menkul kıymet edinildiğinde bu hesaba borç, menkul kıymetin herhangi bir nedenle elden çıkarılmasında ise alacak kaydedilir. Hesap borç kalanı verir ve bu kalan işletmenin sahip olduğu tahvil,senet ve bonoların alış bedeli üzerinden tutarını gösterir.
(a)Değerlemesi:
Kamu tarafından çıkartılmış yahvil,senet ve bonolar da özel kesim tarafından çıkartılmış aynı tür menkul kıymetlerde olduğu gibi düzenlenir.
(b)Envanter işlemleri ve kayıtları :
Kamu tarafından çıkartılmış tahvil,senet ve bonoların envanteri de özel kesim tarafından çıkartılmış aynı tür menkul kıymetlerde olduğu gibi yapılır ve 111 nolu hesapta açıklandığı şekilde muhasebeleştirilir.
C-TİCARİ ALACAKLAR
Bir yıl içinde paraya dönüşmesi öngörülen ve işletmenin ticari ilişkisi nedeniyle ortaya çıkan senetli ve senetsiz alacaklar bu hesap grubunda gösterilir. Ticari ilişkilerden dolayı ana kuruluş, iştirak ve bağlı ortaklıklardan olan alacak varsa, bu gruptaki ilgili hesapların ayrıntılarında açıkça gösterilir. Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır:
120 ALICILAR
121 ALACAK SENETLERİ
122 ALACAK SENETLERİ REESKONTU (-)
126 VERİLEN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR
127 DİĞER TİCARİ ALACAKLAR
128 ŞÜPHELI TICARI ALACAKLAR
129 ŞÜPHELI TICARI ALACAKLAR KARŞILIGI (-)
1) SENETSİZ ALACAKLAR
120 ALICILAR:
Bu hesap işletmenin faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmet satişlarindan kaynaklanan senetsiz alacaklarinin izlenmesi için kullanilir.
İşletmenin arızi olarak sattığı varlıkları ( duran varlık gibi ) satın alan kişi ve kuruluşlardan olan senetsiz alacaklar bu hesaba alınmaz. Söz konusu alacaklar 136 Diğer Çeşitli Alacaklar hesabında izlenir.
İşleyişi: Senetsiz alacağın doğması ile bu hesaba borç, tahsil edilmesi halinde (ödemeler, artmalar ve hesaben mahsuplar dahil) alacak kaydedilir.
Alıcılar hesabı, satış akdi hükümlerine ve koşullarına uygun olarak satışın gerçekleşmesi üzerine, satışa konu olan mal ve hizmet bedelleri ile bunlara ilişkin olarak ödenen alıcıya ait giderler anlaşma uyarınca yürütülen faizler ile alıcıdan olan alacağı arttıran diğer işlemler nedeniyle borçlanır. Hesap, alıcının nakden ve hesaben yaptığı ödemeler, satılan mallardan iadeler ve iskontolar ile alıcıdan olan alacağı azaltan diğer işlemler nedeniyle alacaklanır. Ayrıca yabancı paralı bir alacağın, deperleme juru ile değerlenmesi dolayısıyla, Türk parası tutarının artması durumunda bu hesaba borç, azalması durumunda ise alacak yazılır.
(a)Değerlemesi:
Alıcılardan olan Türk parası alacaklar mukayyet değeri ile değerlenir. ( VUK. m.281) Yabancı paralı alacaklar ise bilanço günündeki kur ile değerlendirilerek, değerleri bilanço günü değerine getirilir. ( VUK. m.280)
(b)Envanter işlemleri ve kayıtları:
Alıcılar ile mutakabat sağlanarak kayıtlarda görülen alacak miktarının doğruluğu araştırlır. Bu çalışma sırasında ortaya çıkan farklar dolayısıyla işletmenin yapması gerekli düzeltme kayıtları varsa bunlar gerçekleştirilerek mutakabat sağlanır.
Örnek: Alıcılarla yapılan mutakabat çalışmasında Çalışkanlar Kollektif Şirketinin borcuna karşılık yaptığı 350.000.000 TL’lık havalenin kayıtlara, sipariş avansı olarak değerlendirilerek, alındığı belirleniyor.
____________________ 31.12. ___________________
340 ALINAN SİPARİŞ AVANSLARI 35,000,000,-
340.00 Alıcılardan Avanslar
… Çalışkanlar Koll. Şirketi
120 ALICILAR 35,000,000,-
120.00 Yurtiçi Alıcılar
120.003 Yurtiçi Diğer Alıcılardan
… Çalışkanlar Koll. Şirketi
________________________ / ____________________
Alıcılardan olan alacaklardan tahsili gecikenler veya tahsili şüpheli hale gelenler varsa bunlar yeni niteliklerini gösteren hesaplara aktarılır.
Örnek: Alıcılardan olan alacakların yıl sonu değerlemesinde Cengiz Tekin’den olan 200.000.000 TL’lık alacağın tahsilinin şüpheli hale geldiği saptanıyor.
__________________ 31.12 _________________
128 ŞÜPHELI TICARI ALACAKLAR 200,000,000,-
120 ALICILAR 200,000,000,-
120.00 Yurtiçi Alıcılar
120.003 Yurtiçi Diğer Alıcılardan
Alacaklar
… Cengiz Tekin
_______________________ / _________________________
2) SENETLİ ALACAKLAR
121 ALACAK SENETLERİ:
Bu hesap faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmet satişlarindan kaynaklanan senede baglanmiş alacaklari kapsar.
İşletmenin arızi olarak sattığı varlıkları ( duran varlık gibi) satın alan kişi ya da kuruluşlardan alınan senetler bu hesaba alınmaz. Söz konusu senetler 136 Diğer Çeşitli Alacaklar hesabında izlenir.
İşleyişi: Alınan senet tutarları bu hesaba borç, tahsilinde ise alacak kaydedilir.
Alacak senetleri hesabı, işletmenin üçüncü kişilere sattığı asıl faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmetler karşılığında aınan bonolar, işletme lehine düzenlenmiş ya da ciro edilmiş poliçelerin nominal değerleri üzerinden (yabancı paralı senetlerde Türk parası karşılığı üzerinden) borçlanır.
Ticari alacak senedinin;
- vadesinde işletmece veya dogrudan banka araciligi ile tahsil edilmesi,
- üçüncü kişilere ciro edilmesi
- başka bir senetle degiştirilmesi
- şüpheli alacak haline gelmesi nedeniyle 128 nolu hesaba aktarilarak hesaptan çikarilmasi
- değersiz alaxak haline gelmesi nedeniyle zarar yazılması
gibi nedenlerle işletmenin mülkiyetinden çikmasi veya finansal açidan senetli alacak olma niteligini kaybetmesi durumlarinda Alacak Senetleri hesabi alacaklanir.
(a)Değerlemesi:
Alacak senetleri bu hesaba, senette yazılı olan değer üzerinden kaydedilir. Ancak değerleme sırasında vadeye kadar geçecek günlerin faizi göz önünde tutularak peşin değerlerinin bulunması ve bu değer üzerinden değerlenmesi gerekir. VUK’nuda bu şekilde değerlemeyi benimsemiş bulunmaktadır (VUK.m.281). Yabancı para üzerinden düzenlenmiş senetler alındıkları tarihte geçerli olan kurla değerlendirilerek hesaba alınır. Bu senetler envanterde, değerleme kuru ile yeniden değerlenir ve Türk lirası karşılığı bilanço günündeki tutarına eşitlenir. (Yabancı para üzerinden düzenlenen senetlerin bu şekildeki değerlemesinin VUK’nda da benimsendiği 280. Maddesindeki düzenlemede ortaya konmaktadır.)
(b)Envanter işlemleri ve kayıtları:
Dönem sonlarında mevcut alacak senetleri sayılıp kayıtlara uygunluğu araştırılır. Ayrıca tahsilde veya teminatta olanlar için bu senetlerin bulunduğu kuruluşlarla mutakabat sağlanır.
Örnek: Envanter sırasında yapılan sayımda 500.000.000 TK’lık bir senedin mevcut olmadığı buna karşılık banka ile yapılan mutakabatta bu senedin tahsil için verildiği belirleniyor.
__________________ 31.12. _________________
121 ALACAK SENETLERİ 500,000,000,-
121.10 Tahsildeki TL Senetler
121 ALACAK SENETLERİ 500,000,000,-
121.00 Cüzdandaki TL Senetler
____________________ / ______________________
Envanter sırasında görülen tahsili şüpheli görülen senetler varsa bunlar Şüpheli Alacaklar hesabına aktarılır. Bu alacak senetleri için Dönen Varlıklar grubu içinde yer alan menkul kıymetler, alacaklar, stoklar ve diğer dönen varlıklar içindeki ilgili kalemler için yapılacak değerleme sonucu gerekli durumlarda uygun karşılıklar ayrılır şeklindeki genel kabul görmüş muhasebe ilkesi (2-a-3) gereğince karşılık ayrılır.(K.D.V.Hariç)
Örnek: Cüzdanda bulunan 350.000.000 TL’lık bir senedin borçlusu hakkında iflas kararı alındığı envanter sırasında öğreniliyor ve izleyen yıl başında iflas masasına başvuruluyor.
___________________ 31.12. __________________
128 ŞÜPHELI TICARI ALACAKLAR 350,000,000,-
128.00 Şüpheli Senetli TL Alacaklar
121 ALACAK SENETLERİ 350,000,000,-
121.00 Cüzdandaki TL Senetler
_____________________ 31.12. _____________________
654 KARŞILIK GIDERLERI 350.000.000,-
654.00 Şüpheli Ticari Alacak Karşilik Gideri
129 ŞÜPHELI TICARI ALACAKLAR 350.000.000,-
129.00 Şüpheli Senetli TL Alacaklar
___________________ / __________________________
D-STOKLAR
1-DEĞERLEME:
(a) Gerçek Maliyet Yöntemi:
Değişik tarihlerde alınan ilk madde ve malzemeler,yarı mamul,mamül fiyatlarına göre ambarda ayrı ayrı yerlere depolanır. Üretime gönderilen veya satılan ilk madde malzeme,yarı mamul,mamül hangi partiden alınmış ise o partinin maliyeti mamul maddeye yansıtılır. Dönem sonunda elde kalan stoklar hangi partinin malzemesi ise o partinin maliyeti ile değerlendirilir.
(b) FİFO Yöntemi ( İlk Giren İlk Çıkar):
Satılan veya üretime gönderilen ilk madde,malzeme,yarı mamül,mamüllerin stoka ilk girenlerden oluştuğunu varsayan stok değerleme yöntemidir.Bu yöntemde,stok çıkışları en eski tarihli girişlere ilişkin maliyet bedeli ile ; hesap dönemi sonunda kalan stoklar ise en yeni tarihli girişlerin bedeli ile değerlenir.
(c)LİFO Yöntemi ( Son Giren İlk Çıkar):
Satılan veya üretime verilen stokların son girenlerden olduğunu varsayan stok değerleme
yöntemidir.Bu yöntemde çıkışlar,en yeni tarihli girişlere ilişkin maliyet bedeli ile,hesap
dönemi sonunda kalan stoklar ise,en eski tarihli girişlerin maliyet bedeli ile değerlenir.
(d)Ortalama Maliyet Yöntemi:
Üretime göderilen hammaddelerin hangi partiye ait olarak gönderildiği her zaman bilinmeyebilir. Bu durumda ortalama maliyet yöntemi kullanılır. Bu yöntemde ambara giren hammddelerin toplam parasal tutarı fiyat toplamına bölünerek ortalama bir fiyat elde edilir. Üretime verilen ve stokta kalan hammddeler bu fiyatla değerlendirilir. Bu yöntemle iki maliyet türü hesaplanır:
(da)Ağırlıklı Sabit Ortalama Maliyet Yöntemi:
Bu yöntemle bir dönemde toplam girişler ve bu girişlerin toplam degeri bulunur. Ayni dönemde toplam çikişlar bulunur. Toplam girişlerin degeri miktara bölünerek ortalama 1 birim ilk madde ve malzemenin maliyet fiyati bulunur. Bulunan fiyat çikişlar toplami ile çarpilarak çikişlarin toplam degeri bulunur. Kalan ilk madde ve malzeme miktari ile tutarini bulabilmek için giriş degerlerinden çikartilir.
(db)Ağırlıklı Hareketli Ortalama Maliyet Yöntemi:
Bu yöntemde her bir yeni girişten sonra ortalama fiyat tespiti yapilir ve çikişlar son bulunan ortalama fiyat üzerinden gerçekleşir.
ÖRNEK:
X Endüstri işletmesinde mart 2002 döneminde B direkt ilk maddesine ilişkin haraketler
şöyledir.
1 Mart 2002 Şubat ayından devreden 5,000 kg birim fiyatı 20,000,-TL
4 Mart 2002 Üretime gönderilen 2,000 kg
7 Mart 2002 Satın alınan 3,500 kg birim fiyatı 21,000,-TL
18 Mart 2002 Üretime gönderilen 4,500 kg
İstenen: X Endüstri işletmesinde B direkt il maddesinin üretimde kullanılan ve dönem sonu stokta kalan miktarların fiyatlandırılmasını FİFO.LİFO,Hareketli ve Tartılı ortalama yöntemlerine göre yapınız.
EK: 4 Adet Stok Kartı
(e) V.U.Kanununa göre değerleme;
150 İLK MADDE VE MALZEME;
Miktar mutabakatı ,değer mutabakatı ile,
151 YARI MAMULLER ÜRETİM ;
Maliyet değeri ile,
152 MAMULLER;
Miktar mutabakatı,Değer mutabakatı ile,
153 TİCARİ MALLAR ;
Miktar mutabakatı,değer mutakabatı ile,
157 DİĞER STOKLAR;
Maliyet veya emsal değeri ile,
159 VERİLEN SİPARİŞ AVANSLARI;
Türk paralı-yabancı paralı oluşu göz önünde tutularak kayıtlı değeri ile, değerlenirler.
(f) Ticaret Kanununa göre değerleme;
2-Envanter işlemleri ve kayıtları ;
150 İLK MADDE VE MALZEME;
Dönem sonlarında stokların her biri sayılarak ilgili stok kartı kalanı ile karşılaştırılır.Farklılık varsa farkın nedenine göre işlem yapılır.
Örnek olay;
işletmenin ilk maddesi oluşturan tomruk stoku ölçülerek hesap kalanı ile karşılaştırıldığında 20,000,000,-TL.lik fazlalık olduğu tesbit ediliyor.
______________ 31.12 ________________
150 İLK MADDE VE MALZEME 20,000,000,-
150.00 Tomruk stokları
397 SAYIM VE TESL.FAZL. 20,000,000,-
397.20 Stok fazlaları
_____________ ________________
151 YARI MAMULLAR -ÜRETİM;
Yıl sonu sayımı yapılarak kayıtlarda görülen miktarla aynı olup olamdığı araştırılır.Farklılık varsa farkın nedenine göre işlem yapılır.
152 MAMULLER;
Mamullerin sayımı yapılarak dönem sonu mevcudu belirlenir.Envanter işlemleri "sürekli envanter " veya "aralıklı envanter " yöntemi uygulayan işletmelerde farklılık gösterir.
a- Sürekli envanter yönteminde, ilk madde ve malzeme stoklarında olduğu gibi,mamul stoklarının
herbiri sayılarak ilgili stok kartı ile karşılaştırılır.Farklılık varsa farkın nedenine göre işlem yapılır.
b-Aralıklı envanter yönteminde,mamuller hesabının kalanı bulunması gereken miktarı göstermediğinden envanterde miktar mutabakatı söz konusu olmayacaktır.Buna karşılık belirlenen
mevcuttan hareketle satışların maliyeti hesaplanarak "620 Satılan Mamuller Maliyeti " hesabına alınıp satış hasılatı ile eşleştirilmesi sağlanır.
Örnek Olay;
Mamul stoklarını aralıklı envanter yönteminde izleyen işletmenin dönem sonunda "152 Mamuller"
hesabının borç kalanı 3,000,000,000,-TL.dir.Yıl sonu sayımında mal mevcudu 400,000,000,-TL
olarak belirlenmiştir.
Girişlerin toplam maliyeti 3,000,000,000,-
Dönem sonu mevcudu - 400,000,000,-
_____________
Satılanların maliyeti 2,600,000,000,-
_____________ 31.12 ________________
620 SATILAN MAMULLER MALİYETİ 2,600,000,000,-
152 MAMULLER 2,600,000,000,-
____________ ________________
153 TİCARİ MALLAR;
Ticari malların sayımı yapılarak dönem sonu mal mevcudu belirlenir.Envanter işlemi,"sürekli envanter " veya "aralıklı envanter " yöntemi uygulayan işletmelerde farklılık gösterir.
a- Sürekli envanter yönteminde,ticari mal stoklarının her biri sayılarak ilgili stok kartı kalanı ile karşılaştırılır.Farklılık varsa farkın nedenine göre işlem yapılır.
Örnek olay;
işletmenin ticari malları sayıldığında buharlı ütü 1 adet fazla,buharsız ütü 1 adet noksan bulunmuştur.1 buharsız ütünün( maliyeti 250,000,000,TL.) yerine stoklardan 1 buharlı ütünün (maliyeti 950,000,000,-TL.) düşüldüğü görülmüştür.
_____________ 31.12 ________________
153 TİCARİ MALLAR 950,000,000,-
153 .01 Buharlı ütü
153 TİCARİ MALLAR 250,000,000,-
153.02 Buharsız ütü
621 SATILAN T.M.MALİYETİ 700,000,000,-
____________ ________________
b-Aralıklı envanter yönteminde,mamullerde analıtıldığı gibidir.
157 DİĞER STOKLAR;
diğer stoklarda olduğu gibi miktar belirlenerek kayıtlarda eşitliği sağlanır.
159 VERİLEN SİPARİŞ AVANSLARI;
Sipariş avanslarının envanteri,avansları alan kuruluşlarla mutabakat yapılmasından ibarettir.
E-SABİT VARLIKLAR VE AMORTİSMANLAR
Bir yıl veya bir yıldan daha uzun bir sürede işletme faaliyetlerinde kullanmak amacı ile elde edilen varlıkları bir yıldan daha uzun bir sürede paraya çevrilebilir değerlerin izlendiği hesap sınıfıdır. Bu hesap sınıfında yer alan hesap grupları;
22 TİCARİ ALACAKLAR
23 DİĞER ALACAKLAR
24 MALİ DURAN VARLIKLAR
25 MADDİ DURAN VARLIKLAR
26 MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR
27 ÖZEL TÜKENMEYE TABİ VARLIKLAR
28 GELECEK YILLARA AİT GİDER VE GELİR TAHAKKUKLARI
29DİĞER DURAN VARLIKLAR
22 TİCARİ ALACAKLAR:
Bir yıldan daha uzun süreli senetli ve senetsiz alacaklarımızın izlendiği hesap grubu olup, vade bir yılın altına düştüğünde Dönen Varlıklardaki ilgili hesaba aktarılır.Bu grupta yer alan hesaplar;
220 Alıcılar Hesabı
221 Alacak Senetleri
222 Alacak Senetleri Reeskont Hesabı (-)
226 Verilen Depozito ve Teminatlar Hesabı
229 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşiligi (-)
23 DİĞER ALACAKLAR:
Ticari alacaklar dışında kalan ve vadeleri bir yıldan uzun olan alacakların izlendiği hesap grubudur. Bu grupta yer alan hesaplarında vadeleri bir yılın altına düştüğünde ticari alacaklarda olduğu gibi dönen varlıklardaki diğer alacaklar grubunda yer alan ilgili hesaplara devredilerek kapatılması gerekir.
Bu grupta yer alan hesaplar;
231 Ortaklardan Alacaklar
235 Personelden Alacaklar
236 Diğer Çeşitli Alacaklar
24 MALİ DURAN VARLIKLAR:
Uzun vadeli amaçlarla ya da yasal zorunluluklar nedeniyle elde tutulan veya bir yıl süre içerisinde paraya dönüşme özelliğini kaybetmiş olan menkul kıymetlerin izlendiği hesap grubudur.
Bu grupta yer alan hesaplar;
240 Bağlı Menkul Kıymetler Hesabı
242 İştirakler Hesabı
245 Bağlı Ortaklıklar Hesabı
248 Diğer Mali Duran Varlıklar Hesabı
240 Bağlı Menkul Kıymetler Hesabı: Hissesini satın aldığımız şirketin sermaye payını temsil eden %10‘dan daha az hisse seneti satın alınması durumunda ve satın alan hisse senetlerinin kısa vadede satışı düşünülmüyor ise bu hesapta incelenir.
242 İştirakler Hesabı: Doğrudan ya da dolaylı olarak diğer şirketierin yönetimine ve ortaklık politikalarının tespitine katılmak üzere satın alınan hisse senetlerinin ve ortaklık paylarının izlendiği hesaptır. Bu durumda sermaye payı %10‘dan fazla, %50‘den azdır.
245 Bağlı Ortaklıklar Hesabı: Doğrudan nya da dolaylı olarak %50 oranından fazla sermeye veya ay hakkına ya da en az bu oranda yönetim çoğunluğunu seçme hakkına sahip olduğu iştiraklerin sermaye paylarının izlendiği hesaptır.
25 MADDİ DURAN VARLIKLAR:
Işletme faaliyetlarinde kullanmak üzere satin alinan ve tahmini kullanma süresi bri yildan uzun süre olan fiziki varliklar ile bunlara ait birikmiş amortismanlarinin izlendigi hesap grubudur.
Bu grupta yer alan hesaplar şunlardir:
250 Arazi ve Arsalar Hesabı
251 Yer Altı ve Yer Üstü Düzenleri Hesabı
252 Binalar Hesabı
253 Tesis,Makina ve Cihazlar hesabı
254 Taşitlar Hesabi
255 Demirbaşlar Hesabi
256 Diğer Maddi Duran Varlıklar
257 Birikmiş Amortismanlar Hesabi (-)
258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabı
259 Verilen Avanslar Hesabı
1-DEĞERLEME ve ENVANTERİ;
250 ARAZİ VE ARSALAR;
Değerlemesi; arazi ve arsalar maliyet değeri ile değerlenir.
Envanteri ; gerekli durumlarda amortisman ayrılmasından ibarettir.
251 YERALTI VE YERÜSTÜ DÜZENLERİ;
Değerlemesi; elde etme maliyetiyle,yeniden değerlemeye tabi tutulduklarında,yenileme maliyeti ile değerlenirler.
Envanteri; yeniden değerleme ve amortisman ayırma işlemlerinden ibarettir.
252 BİNALAR
Değerlemesi; elde etme maliyetiyle,yeniden değerlemeye tabi tutulduklarında da yenileme maliyeti ile değerlenir.
Envanteri; yeniden değerleme ve amortisman ayırma işlemlerinden ibarettir.
253 TESİS MAKİNA VE CİHAZLAR
Değerlemesi; binalar hesabında olduğu gibidir.
Envanteri; mevcutları kayıtlarla karşılaştırılarak mutabakat sağlanır.değerlem ve amortisman ayırma işlemleri yapılır.
254 TAŞITLAR
Değerlemesi; binalar hesabında olduğu gibidir.
Envanteri; 253 nolu hesaptaki gibidir.
255 DEMİRBAŞLAR
Değerlemesi; Binalar hesabında olduğu gibidir.
Envanteri; Dönem sonu demirbaş sayım listelerinde yer alan mevcutlarla kayıtlar karşılaştırılarak
varsa farklılıklar giderilir.
Örnek olay;
Kayıtlı değeri ve birikmiş amortismanı 200,000,000,-TL olan bir hesap makinesi sayımda bulunamamıştır.Yapılan incelemede yıl içinde hurdaya ayrıldığı belirlenmiştir.
____________ 31.12 _______________
257 B.AMORTİSMANLAR 200,000,000,-
257.50 Demirbaşlar amortismanı
255 DEMİRBAŞLAR 200,000,000,-
255.10 Hesap makinası
____________ _______________
256 DİĞER MADDİ DURAN VARLIKLAR
Değerlemesi; Binalar hesabında olduğu gibidir.
Envateri;Binalar hesabında olduğu gibidir.
MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR
260 HAKLAR
Değerlemesi; maliyet değeri ile değerlenir.
Envanteri ; amortisman ayırma işleminden ibarettir.
261 ŞEREFİYE
Değerlemesi; Kayıtlı değeri ile değerlenir.
Envanteri; amortisman ayırma işleminden ibarettir.
262 KURULUŞ VE ÖRGÜTLENME GİDERLERİ
Değerlemesi; Maliyet değeri ile değerlenir.
Envanteri; amortisman ayırma işleminden ibarettir.
263 ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ
Değerlemesi;maliyet değeri ile değerlenir.
Envanteri; amortisman ayırma işleminden ibarettir.
264 ÖZEL MALİYETLER
Değerlemesi; maliyet değeri ile değerlenir.
Envanteri; amortisman ayırma işleminden ibarettir.Kiralanan gayrimenkullerden yıl içinde kira
süresinden önce boşaltılanlar varsa bunlara ilişkin özel maliyet bedeli kalanı zarar yazılarak, özel maliyet kayıtlardan düşülür.
267 DİĞER MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR
Değerlemesi; elde edilmeleri için yapılan harcamalar üzerinden değerlenir.
Envanteri; amortisman ayırma işleminden ibarettir.
ÖZEL TÜKENMEYE TABİ VARLIKLAR
271 ARAMA GİDERLERİ
Değerlemesi;yapılan harcamanın toplamından oluşan maliyet üzerinden değerlenir.
Envanteri; amortisman ayırma işleminden ibarettir.
272 HAZIRLIK VE GELİŞTİRME GİDERLERİ
Değerlemesi; 271 nolu hesaptaki gibidir.
Envanteri; amortisman ayırma işleminden ibarettir.
277 DİĞER ÖZEL TÜKENMEYE TABİ VARLIKLAR
Değerlemesi; 271 nolu hesaptaki gibidir.
Envanteri; amortisman ayırma işleminden ibarettir.
2-AMORTİSMANLAR
(a)Amortisman Ayırma Yöntemleri:
İki çeşit amortisman ayırma yöntemi vardır:
1.Normal Amortisman ( Eşit tutarli amortisman) Yöntemi:
Bu yötemde amortismana tabi iktisadi kıymetin değerine sabit bir amortisman oranı uygulanır. Başka bir yolla ise,amortismana tabi varlığın değeri tahmin edilen kullanma müddetine ( ekonomik ömrü) bölünür. Buna göre maddi duran varlığın ekonomik ömrü biliniyor ve amortisman oranı bilinmiyor ise aşağıdaki formül uygulanır:
Amortisman oranı:______1_____
Ekonomik ömür
Örnek: Maliyet bedeli 200.000.000 TL olan amortismana tabi bir varlığın tahmin edilen kullanma süresi 5 yıldır. Amortisman yüzdesini ve amortisman miktarını bulunuz.
Amortisman oranı: ____1___ = 0,2 = %20
5
Amortisman miktarı: 200.000.000.- X %20 = 40.000.000.-
Maliyet bedeli biliniyor, ekonomik ömrü bilinmiyor ise bu durumda da aşagidaki formül uygulanir:
Ekonomik ömrü = ________1_________
Amortisman %‘si
Örnek: Maliyet bedeli 300.000.000 TL olan amortismana tabi bir varlık üzerinden her yıl %10 amortisman ayrılmaktadır. Ekonomik ömrünü ve amortisman miktarını bulunuz.
Ekonomik ömrü = ____1____ = 10 yıl
%10
Amortisman miktarı = 300.000.000 x %10
= 30.000.000
2-Azalan Bakiyeler Yöntemi:
Bu yöntemde ilk yılın amortismanı bulunur, ve ikinci ve daha sonraki yılların amortismanını hesaplayabilmek için amortismana tabi kıymetin maliyet bedelinden önceki dönemlerde ayrılan amortismanlar toplamı düşülür. Kalan değerler üzerinden tekrar amortisman hesaplanır.
Bu yöntemdeki amortisman oranı normal amortisman yöntemindeki oranının iki katı olup bu oran %40‘ı geçemez.
Örnek 1: 500.000.000 TL değerindeki amortismana tabi bir kıymetin ekonomik ömrünün 5 yıl olduğu düşünülmektedir. Amortisman oranını bularak birinci, üçüncü ve beşinci yılın amortisman miktarlarını hesaplayınız.
Amortisman oranı = __1__ = %20 x2 = %40
5
1.yılın amortismanı: 500.000.000 x %40 = 200.000.000 TL
2.yılın amortismanı: 500.000.000 - 200.000.000 = 300.000.000 x %40 = 120.000.000 TL
3.yılın amortismanı: 300.000.000 - 1200.000.000 = 180.000.000 x %40 = 72.000.000 TL
4.yılın amortismanı: 180.000.000 - 72.000.000 = 108.000.000 x %40 = 43.200.000 TL
5.yılın amortismanı: 108.000.000 - 43.200.000 = 64.800.000 TL
Örnek 2: Maliyet bedeli 400.000.000 TL olan amortisman oranı %10 ( normal amortisman) bulunan bir varlıktan bugüne kadar ayrılmış olan amortisman toplamı 250.000.000 TL olduğuna göre amortisman süresini ve altıncı yılın amortisman oranını bulunuz.
Amortisman süresi = ___1____ = 10 yıl %10 x 2 = %20
%10
Altıncı yılın amortismanı = 400.000.000 - 250.000.000 = 150.000.000 TL
= 150.000.000 x %20 = 300.000.000 TL
Örnek 2: Maliyet bedeli 400.000.000 TL olan amortisman ora |
